Ter voorbereiding op een workshop in het najaar verdiep ik me in het thema Jung voor jongvolwassenen. Ik onderzoek wat Jung schreef over de adolescentie en hoe Jungiaans gedachtegoed vertaald kan worden naar deze levensfase. De komende maanden deel ik graag meer van deze verkenning met je.
Om eenvoudig te beginnen, heb ik een aflevering van de prachtige podcast This Jungian Life beluisterd en geanalyseerd: Shadow and Self in Adolescence: Navigating Rage, Love, and Individuation. Mocht dit onderwerp je aanspreken, dan kan ik het luisteren of kijken van deze aflevering van harte aanbevelen.
In dit artikel deel ik graag enkele gedachten die bij mij opkwamen tijdens het luisteren.
#1. Jung schreef niet veel over de adolescentie, misschien omdat adolescentie toen nog niet echt een concept was.
De presentatoren van de podcast (Lisa Marchiano, Deborah Stewart en Joseph Lee) beschrijven hoe onze culturele kijk op volwassen worden de afgelopen decennia sterk is veranderd. In Jungs tijd verliep de overgang naar volwassenheid voor de meeste mensen veel sneller dan nu. De kindertijd was minder beschermd en minder comfortabel dan tegenwoordig, terwijl het leven ook fysiek veeleisender was. Op een bepaald moment — vaak ergens tussen het tiende en twintigste levensjaar — werd van je verwacht dat je ging bijdragen aan het gezinsinkomen. Vanuit dat perspectief is adolescentie, het tussengebied tussen kindertijd en volwassenheid, eigenlijk een vrij modern verschijnsel.
Volgens de presentatoren zorgen de toegenomen veiligheid, tijd en welvaart ervoor dat veel jongeren tegenwoordig langer vasthouden aan de kindertijd dan eerdere generaties deden. Zij beschrijven de overgang naar volwassenheid als een proces van:
“het verbreken van de betovering van de kindertijd”, “het verlies van de kindertijd”, en “het verlies van onschuld”.
Ik vind het een fascinerende gedachte dat adolescentie mogelijk een relatief nieuwe levensfase is, die is ontstaan doordat onze levens comfortabeler zijn geworden. En hoewel ik herken dat veel jongvolwassenen om mij heen langere tijd in deze fase blijven hangen — soms zelfs proberen het echte volwassen leven zo lang mogelijk uit te stellen — voel ik ook de behoefte om daar een ander perspectief naast te zetten.
Door mijn werk binnen de duurzaamheidswetenschappen, mijn verdieping in de Jungiaanse psychologie en simpelweg door zelf jongvolwassene te zijn, zie ik dat adolescentie tegenwoordig ook iets anders mogelijk maakt: er ontstaat ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en schaduwwerk. Nog vóór we een carrière opbouwen. Nog vóór we een gezin stichten. Nog vóór we onze patronen volledig zijn gaan herhalen.
Jung schreef vooral over individuatie als een opgave voor de tweede helft van het leven, nadat iemand zich had gewijd aan werk, relaties en maatschappelijke verantwoordelijkheden. Toch lijkt het erop dat voor sommigen van ons die roep steeds vroeger klinkt.
Alsof de geest van onze tijd iets anders van ons vraagt:
Doe je persoonlijke en spirituele werk voordat je iets groots opbouwt. Voordat anderen afhankelijk van je worden.
Eigenlijk is dat niet zo vreemd. Naarmate ons leven minder wordt bepaald door fysieke arbeid en meer door technologie, ontstaat er meer ruimte voor zelfonderzoek. Tegelijkertijd zijn psychologische en spirituele inzichten toegankelijker geworden dan ooit tevoren. Informatie is overal beschikbaar en onderwerpen die vroeger taboe waren, worden steeds normaler om over te spreken.
Misschien hebben we die ontwikkeling ook nodig. Want hoewel het leven vroeger wellicht minder complex en minder overprikkelend was, was het vaak ook rigider, dwingender en beperkter. Veel van die oude patronen werken nog altijd door in onze familiesystemen en in onszelf.
#2. Adolescentie draait om de vragen: “Wie ben ik?” en “Waar geloof ik in?”
Met andere woorden: adolescentie gaat volgens de presentatoren over het vormen van een volwassen identiteit.
Zelf ben ik de afgelopen jaren door een vergelijkbaar proces gegaan. Daarbij heb ik gemerkt dat het veel makkelijker wordt om een eigen identiteit te ontwikkelen wanneer je leert onderscheiden welke verwachtingen werkelijk van jou zijn en welke afkomstig zijn van je ouders, leraren, vrienden, de samenleving of van beelden die je zelf hebt geïnternaliseerd.
Misschien klinkt dit als iets wat typisch is voor Generatie Z, maar ik denk dat het ook iets zegt over de tijd waarin we leven. Collectief zijn we opnieuw aan het onderzoeken wat betekenisvol is, wat de moeite waard is om na te streven en wie eigenlijk bepaalt wat succes, geluk of een goed leven betekenen. Soms heb ik zelfs het gevoel dat onze cultuur als geheel — althans vanuit een West-Europees perspectief — zich in een soort adolescentiefase bevindt!
Dat maakt de taak van jongvolwassenen tegelijkertijd moeilijk en essentieel.
Enerzijds proberen zij te ontdekken wie ze zijn binnen een groter systeem dat zelf ook nog volop in ontwikkeling is. Anderzijds spelen zij een belangrijke rol in het vormgeven van de cultuur die daarna zal ontstaan.
Tijdens deze verdere verkenning wil ik daarom de volgende vragen onderzoeken:
- Hoe zorgen we ervoor dat schaduwwerk niet verwarrend wordt wanneer iemands identiteit nog volop in ontwikkeling is?
- Wat is een passende manier om jongvolwassenen te begeleiden binnen de Jungiaanse analyse? Welke traditionele benaderingen blijven waardevol, en welke vragen om aanpassing?
- Welke rol spelen oudere generaties in het begeleiden van jongvolwassenen, terwijl zij zelf ook geconfronteerd worden met een snel veranderende wereld?
- Als veel jongvolwassenen al vroeg in hun leven beginnen met schaduwwerk en individuatie, waar zal de tweede levenshelft dan over gaan?
- En als bonusvraag: hoe verhoudt dit alles zich tot de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw?
In de podcast kwamen nog veel meer interessante onderwerpen voorbij: de betekenis van adolescentie, initiatierituelen, mythen en sprookjes, de rol van volwassenen en de uitdagingen van onze tijd. Ik kijk ernaar uit om in toekomstige artikelen verder op deze thema’s in te gaan.
Voor nu ben ik vooral benieuwd naar jouw gedachten. Heb je ideeën, vragen of andere invalshoeken? Laat het me gerust weten. Er valt nog ontzettend veel te ontdekken rondom dit onderwerp, en ik beschouw mezelf zeker nog niet als expert. Wel ben ik oprecht nieuwsgierig. Laten we samen onderzoeken, uitwisselen en leren!
